Giriş

Giriş

 
23 Tem

Karar Verme

Yazan 
(0 oy)

Karar verme süreci örneğin iş değiştirirken, işinizle ilgili olarak yaşadığınız şehri değiştirirken ya da yeni bir ev almayı düşünürken, eyleme geçme aşaması olarak karşımıza çıkar. Bu süreç boyunca çoğumuz kararsızlıklar yaşayarak yoğun bir stres baskısı altına girebiliriz. Şayet bu vereceğimiz bu kararlar başkalarını da etkileyecekse stres baskısı neredeyse kaçınılmaz olmaktadır.

Başarılı devlet ve iş adamlarının biyografileri incelendiğinde çok kritik kararlar aldıklarını görürüz. Öyle ki çoğumuzun aklına bile gelmeyen ya da cesaret bile edemeyeceğimiz kararlar almışlardır. İşte bir kaç örnek:

Mustafa Kemal Atatürk: Sadece bize göre değil aynı zamanda tüm dünya tarafından en başarılı devlet adamlarından biri olarak kabul edilen Atatürk'ün gerek görev aldığı destan niteliğindeki savaşlarda gerekse de ülke yönetiminde vermiş olduğu kararları çoğumuz biliriz. Kendisi bu durumu şöyle özetlemiştir;

Herhangi bir zorluk önünde kaldığım zaman benim yaptığım iş şudur: Durumu iyice belirlemek, sonra bu durum karşısında alınacak önlemlerin ne olduğuna karar vermek. Bu kararı bir kere verdikten sonra artık acaba yapayım mı,yapmayayım mı, diye kararsızlık göstermemek, duraksamadan kararı uygulamak ve başaracağıma inanarak uygulamak!

Mustafa Kemal ATATÜRK
Mustafa Kemal ATATÜRKTürkiye'nin 1. Cumhurbaşkanı

Mustafa Kemal Atatürk'ün yaveri ve arkadaşı olan Salih BOZOK'un bir anısı:

Neşeli bulunduğu bir zamanı seçerek,

"Paşam.." demiştim, "Şu danıştıklarının içinde bazen öyleleri var ki şaşırıyorum. Bunların mütalaalarına nasıl olsa sonunda iştirak etmeyeceksin, kararını önceden vermiş olduğun da malum... O halde ne diye onları birer birer çağırıp karşında söyletirsin?"

Atatürk, yüzünde alaycı bir eda ile bakıp şu cevabı vermişti:

"Bazen hiç umulmadık adamdan ben çok şeyler öğrenmişimdir; hiçbir kanaati hakir görmemek lazımdır. Neticede kendi fikrimi bile edecek olsam, herkesi ayrı ayrı dinlemekten zevk alırım.."

Steve JOBS: Apple şirketini, 1976 yılında, henüz 21 yaşındayken garajında kurdu. 4 sene içerisinde şirket hisse senetleri halka açıldı ve çok yüksek değerlere ulaştı. Şirketi daha da büyütmek isteyen JOBS, 1983 yılında Pepsi-Cola'nın CEO'su John SCULLEY ile görüştü ve onu "Ömrünün sonuna kadar sadece şekerli su mu satmak istiyorsun yoksa dünyayı mı değiştirmek istiyorsun?" sorusuyla Apple şirketinin CEO'su olmaya ikna etti.

1985 yılında, şirket içerisindeki bazı anlaşmazlıklar ve tartışmalar sonucunda çıkan kavga nedeniyle de bizzat kendisinin ikna ettiği John SCULLEY tarafından kovuldu. Bunun üzerine JOBS, aynı yıl NeXT Computer adıyla yeni bir şirket kurdu.

1986 yılında ise Pixar Animasyon Stüdyolarını satın aldı. Bu şirket tarafından üretilen birkaç örnek: Oyuncak Hikayesi, Sevimli Canavarlar, Kayıp Balık Nemo... Tabi doğal olarak bu şirketler de son derece değerlendi.

Apple şirketi ise Steve JOBS'dan sonra hızlı bir düşüşe geçti. Bu düşüşü engellemek adına 1996 yılında Steve JOBS'u yeniden CEO olarak başa geçirmek istedi ve bu nedenle kurduğu şirket NeXT'i 429 milyon dolar karşılığında satın aldı.

Daha sonra JOBS bu yıllardan şöyle bahsedecekti;

Hayatımın erken bir döneminde neyi sevdiğimi bulduğum için şanslıydım. Woz(Steve Wozniak) ve ben Apple’ı 20 yaşındayken ailemin garajında kurduk.Çok yoğun çalıştık ve 10 sene sonra Apple garajdaki iki kişiden, 4000 çalışanı olan 2 milyar dolarlık bir şirkete dönüşmüştü.En nadide ürünümüz Macintosh’u piyasaya sürdüğümüzde ben 30 yaşına yeni basmıştım.

Ardından kovuldum.Kendi kurduğunuz bir şirketten nasıl kovulabilirsiniz? Şöyle; Apple büyük bir şirket haline gelmişti ve bizde şirketi benimle birlikte yönetebilecek, yetenekli olduğuna inandığım birine işe aldık. Ve ilk sene işler iyi gitti.Fakat daha sonra, geleceğe yönelik görüşlerimiz farklılık göstermeye başladı ve bir noktada koptu.

Bu noktada yönetim kurulumuz onun tarafında yer aldı. Sonuçta 30 yaşında dışarıda kalmıştım. Hem de herkesin gözü önünde. Hayatımın odak noktası olan şey bir anda yok olmuştu. Bu büyük bir yıkımdı. Birkaç ay ne yapacağımı bilemedim. Bir önceki girişimci nesli yüz üstü bırakmış, rütbe tam bana teslim edilirken onu elimden düşürmüş gibi hissetmiştim. Dave Packard ve Bob Noyce’dan bu başarısızlığım için özür diledim.

Fazla göz önünde olan bir başarısızlık sembolü olmuştum ve vadiden kaçmayı bile düşündüm. Fakat içimde bir şeyler uyanmaya başladı. Yaptığım işi hala sevdiğimi farkettim. Apple’da olanlar bunu en ufak şekilde değiştirememişti. Dışlanmıştım ama hala aşıktım. Ve yeniden başlamaya karar verdim.

O zaman farkına varmamıştım ama Apple’dan kovulmak başıma gelebilecek en iyi şey olmuştu. Başarılı olmanın ağırlığı yeniden başlamanın hafifliğiyle yer değiştirmişti. Hiçbir şey hakkında eskisi kadar emin değildim. Hayatımın en yaratıcı dönemine girmek üzere özgürleşmiştim. Sonraki beş sene NeXT adında bir şirket kurdum ve Pixar adında başka bir şirket.

Steve JOBS
Steve JOBSCEO - Apple Inc.

Steve Jobs - Meşhur Stanford Konuşması

Karar Vermenin Psikolojisi

Karar Vermenin Psikolojisi

Her türlü davranışları etkileyen kişinin psikolojisi "Karar Verme" üzerinde de çok önemli rol oynar. Bu nedenle önce "Psikolojik İhtiyaçlar" konusunu incelememiz gerekir.

Psikolojik İhtiyaçlar

Bir kişiyi tanımlarken 3 ana özelliğinden yola çıkmak gerekir.

  • Fiziksel Özellikleri
  • Sosyolojik Özellikleri
  • Psikolojik Özellikleri

Fiziksel Özellikler

Fiziksel Özellikler
Basitçe bireyin objektif olarak tanımlanması diyebiliriz. Boyu, kilosu, ten rengi, saç şekli, kilosu gibi bir ressam gözüyle bir bireye baktığımızda gördüğümüz her şey. İpucu olarak, bir polise eşgal tarif ediyormuşuz gibi de düşünebiliriz.

Sosyolojik Özellikleri

Sosyolojik Özellikler
Sosyal bir canlı olan insanın toplum içindeki tanımlanması olarak açıklanabilir. Eğitim durumu, mesleği, dini inancı, siyasi görüşü gibi toplum içerisinde bulunduğu noktayı tarif etmek adına kullandığımız her türlü özellik bu başlık altında toplanmaktadır.

Psikolojik Özellikler

Psikolojik Özellikler
Diğer 2 özelliğe göre saptanması oldukça güç ve hatta kimi zaman çok geç öğrenilen özelliklerdir. Şu cümleyi kurduysanız bilin ki o kişi hakkındaki "Psikolojik Özellikleri" çok geç tespit etmişsiniz demektir: "Çok yanlış tanımışım"

Fiziksel ve Sosyolojik Özellikler zamanla değişebilirken, Psikolojik Özellikler neredeyse hiç değişmez. Sadece kişi tarafından baskılanabilir veya kontrol altına alınabilir. Bu özellikler kişinin özellikle rol modellerinden gelen öğretiler sayesinde oluşmaktadır. Son yıllarda yapılan çalışmalar göstermiştir ki genetik faktörler de bu gelişimde aktif rol oynamaktadırlar. (Nörobilimci Jim FALLON: Bir katilin zihnini keşfetmek İzlemek İçin Tıklayın)

Psikolojik ihtiyaçlarımız ise işte bu Psikolojik Özelliklerimizi belirliyor.

GÜVEN
  • Konfor
  • Güvenlik
  • Huzur
  • İstikrar
  • Ayakların yere basması
  • Öngörülebilirlik
  • Korunma
  • Denge
BELİRSİZLİK
  • Korku
  • Kriz
  • Kaos
  • Değişim
  • Dengesizlik
  • Meraklı bekleyiş
  • Çatışma
ÖNEMLİ HİSSETME
  • Özel & Farklı Olmak
  • Gurur
  • Başarı
  • Performans
  • Mükemmellik
  • Disiplin
  • Rekabet
GÜÇ
  • Kazanma duygusu
  • Hırs
  • İhtiras
  • Anlatma duygusu
  • Duygu kontrolü
  • Koruma
  • Sabır
BAĞLANTI & SEVGİ
  • Birlik
  • Beraberlik
  • Şefkat
  • Tutku
  • Sıcaklık
  • Yumuşaklık
  • Arzu
GELİŞME
  • Para
  • Maddiyat
  • Sağlık
  • Aşk
  • İlişki
  • Aile
  • Toplum
YARARLILIK
  • Sosyal sorumluluk
  • Hayırseverlik
  • Yardımseverlik
  • Çevrecilik
  • Yazarlık (Paylaşım)
  • Çocuklar
  • Hayvanseverlik

Kişinin psikolojik ihtiyaçları karar verme sürecinde kontrolü ele alır. Bu farklılıklar nedeniyle aynı etkiler karşısında farklı tepkiler gösteririz ki bu da toplum içerisindeki bireylerin karar çeşitliliği olarak karşımıza çıkar.

Örneğin; Ev alma konusunda "Karar Verme Sürecinde" olan bir bireyin;

Eğer Psikolojik İhtiyacı "Bağlantı ve Sevgi" ise ve alt ihtiyacı da "Beraberlik" ise bu birey büyük bir ihtimalle ailesinin ya da birinci sosyal çevresinin bulunduğu mekanları seçecektir.

Eğer Psikolojik İhtiyacı "Güven" ise ve alt ihtiyacı da "Konfor" ise bu birey büyük ihtimalle alacağı evin fiyatından önce gerekli konforu sunup sunmadığına bakacaktır.

Psikolojik İhtiyaçların Saptanması

Peki, karar verme üzerinde bu kadar etkili olan ama saptaması bu kadar zor olan psikolojik ihtiyaçları nasıl saptayacağız?

1) Yoruma Dayalı Sorular Sormak: Bu teknikte, özellikle güvendiği kişi tarafından bir konu açılır. Psikolojik ihtiyacı saptaması gereken kişiye konu ile ilgili "Yoruma Dayalı" sorular sorulur. Saptayıcı kişi özellikle karşısındaki kişiye bir sorgu havası hissettirmemesi ve aktif dinleme yaparak bizzat saptanacak kişinin ağzından yukarıdaki psikolojik ihtiyaçlardan bir veya birkaçının söylenmesini beklemesi gerekir.

ÖRNEK

Seçilen Konu: Trafik Sıkışıklığı

Saptayacı: (Belki yaşadığı bir anıyla ya da bir senaryo ile giriş yaparak) Buraya gelmek 45 dakikamı aldı. Halbuki normalde 10 bilemedin 15 dakikalık bir yol. Bu trafik sıkışıklılığı nasıl düzelir acaba? (Saptanacak kişiden konu ile ilgili yorum beklenmektedir)

Saptanan: Bu kadar araç trafiğe çıkarsa olacağı budur!

Saptayıcı: Problem gerçekten araç sayısı mı sence?

Saptanan: Tabi ki... Bu arada yollar da yetersiz.

Saptayıcı: Yetersiz derken?

Saptanan: Yetersiz işte...

Saptayıcı: Genişlik olarak mı, kalite olarak mı, sinyalizasyon olarak mı?

Saptanan: Hepsi... Ama bence en önemlisi planlama. Yani çok eskiden çizilmiş projeler üzerinde yaşamaya çalışıyoruz.

Saptayıcı: Nasıl düzeltilebilinir ki? Tüm binaların ve yolların yeniden yapılması mümkün mü sence?

Saptanan: Hayır tabi ki mümkün değil. Ama en azından yeni yerleşim yerleri planlanırken geniş yollar, kaliteli sinyalizasyon planlanabilir.

Saptayıcı: Düşünsene bir, tam da bahsettiğin şekilde planlanmış bir yerleşim yerinde yaşıyoruz. Ne güzel olurdu değil mi? (Kişiyi hayal kurmaya sevk eder.) Öyle bir yerde yaşasan ne hissederdin?

Saptanan: Mutlu olurdum...

Saptayıcı: Onu sormuyorum. Tabi ki öyle bir yerde yaşamak herkesi mutlu eder. Hayatında ne değişirdi de mutlu olurdun?

Saptanan: Trafik sıkışıklığı biterdi. Gürültü kalmazdı. Sessiz sakin huzurlu bir ortam olurdu.

Psikolojik ihtiyacını saptayacağımız kişi "huzur" kelimesini kullanarak beklentisini ifade etmiştir.

2) Kişisel Özelliklerin Sorulması: Bu teknikte psikolojik özellikleri saptanacak kişi kendisini çok iyi tanıdığını düşündüğü en az 3 farklı kişiye "Sence ben nasıl biriyim?" sorusunu sorabilir. Cevaplarını bir kağıda yazmalarını ister. Ardından diğerlerinin yazdığı notlara bakmadan, kendisi için aynı şekilde, kendisini nasıl görüyorsa bir kağıda yazar. Sonra tüm notları yan yana açarak kendisi hakkında yazılan özelliklerde (mümkünse aynı veya benzer anlamlı) olan kelimelerin altını çizer. Sonuçta psikolojik özellikleri saptamak adına bir pusula elde edilmiş olur. Elde edilen pusula ykarıdaki psikolojik ihtiyaçlar tablosu ile karşılaştırılarak, kişinin temel ihtiyacı saptanabilir.

Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar:

  • Bu teknikte özellik tanımlayan sıfatlar sorulmalıdır. (Örneğin; çalışkan, kararlı, azimli, hırslı, karamsar, çekingen, duyarlı...)
  • Tespiti yapacak her bir kişi en az 5 özellik yazabilmelidirler. (Ne kadar çok olursa o kadar daha başarılı bir sonuç verir.)
  • Yakışıklı, yaşlı, olgun, karzimatik gibi özellik belirten sıfatlar psikolojik özellikleri yansıtmaz. Fiziksel özellikler (uzun, esmer, yakışıklı gibi) elenir. Psikolojik özelliklere atıf yapan özelliklerin netleştirilmesi gerekir. Bu nedenle, böyle tespitte bulunan kişiye şu soru sorularak özellik netleştirilmelidir. "Hangi özelliğimden dolayı böyle olduğumu düşünüyorsun?" (Örnek: Karizmatik. Soru: Hangi özelliğimden dolayı karizmatik olduğumu düşünüyorsun?)
  • Bu çalışmayı iki aşamada yapmanızı öneririz. İlk aşamada güçlü/pozitif özellikler sorulur. İkinci aşamada ise Gelişmesi Gereken (zayıf değil!) özellikler sorulur. Cevaplar 2 farklı kağıtta toplanır. (Güçlü özellikler ve Gelişmesi Gereken Özellikler)
  • Bir diğer önerimiz ise mümkün olduğunca aile içerisinde de bu çalışmayı yapmanız. Yaş sınırı olarak 7 yaş ve üzeri grubu seçebilirsiniz.

Psikolojik ihtiyaçlar aynı zamanda sosyolojik ve fiziksel ihtiyaçlarımızı da etkileyerek karar verme sürecinde önemli rol oynamaktadırlar.

Karar Verme Teknikleri

Karar aşamasına gelen birey bir nevi bir problem ile karşı karşıyadır. Bu nedenle karar verme ve problem çözme konuları genellikle beraber işlenilir. Karar verme teknikleri aynı zamanda problem çözme teknikleri olarak da geçer.

Problem = Beklenen Sonuç - Gerçekleşen Sonuç

6 Şapka Tekniği

6 Şapka Tekniği

Bu teknikte 6 farklı renkten oluşan şapkalar farklı yaklaşımları simgeler. Karar vermesi gereken kişi ya da kişiler bu şapkaları takarak karar sürecini sadece o rengin yaklaşımına göre değerlendirirler.

Beyaz Şapka: Tarafsız şapkadır. Görüşülen konu ile ilgili net bilgi ve raporlar ortaya konur. (objektif)

Kırmızı Şapka: Duygusal şapkadır. Görüşülen konu ile ilgili olarak, kişilere hiçbir dayanağı olmadan, sezgi, fikir ve duygularını söyleme fırsatı verir. (subjektif)

Sarı Şapka: İyimser şapkadır. O işin avantajları ortaya konulur. Övgü, olumlu görüşler söylenir. (objektif)

Siyah Şapka: Kötümser şapkadır. Eleştiri, olumsuz görüşler ile görüşülen konunun riskleri, gelecekte doğuracağı problemler ortaya çıkarılır. (objektif)

Yeşil Şapka: Yenilikçi şapkadır. Konuyla ilgili alternatifler ve yeni yaklaşımlar araştırılır. "Her şey uyar" (spekülatif)

Mavi Şapka: Serinkanlı şapkadır. Düşünce sistematize edilir. "Büyük Resim," "İdareci şapka," "Meta şapka," "düşünmenin düşünülmesi", (tüm süreci gözden geçirme)

Altı şapkalı düşünme tekniğinin ana amacı:

  • Düşünme Sürecine Odaklanıp Geliştirmek
  • Yaratıcılığı Cesaretlendirmek, Paralel Ve Lateral Düşünme
  • İletişimi İyileştirme
  • Karar Verme Sürecini Hızlandırma
  • Tartışmalardan Kaçınma

Lateral Düşünme

Kişilerin sorunlara farklı yönlerden bakabilmeyi ve geniş düşünebilmeyi öğrenmelerini sağlamayı amaçlayan düşünme biçimidir. Lateral düşünce, klasik düşünce kalıplarının dışına çıkmaktır. Herkesin sahip olduğu verileri farklı şekillerde işleyip ayrıcalıklı sonuçlar çıkarmaktır. Hayal gücünü artırmaya yarayan bir düşünme biçimidir.

Süreç sonunda her yaklaşım altında elde edilen sonuçlar değerlendirilerek en baskın sonuç yönünde karar veya karalar alınır.

Beyin Fırtınası Tekniği

Beyin Fırtınası Tekniği

Bu teknikte karar verecek kişi veya kişiler akıllarına gelen her türlü fikri saçma veya uygulanabilir olup olmadığına bakmaksızın notlar halinde küçük kağıtlara yazar. Ne kadar çok not yazılırsa o kadar başarılı olacaktır. Daha sonra notlar toplanır ve uygulanabilirliliğine göre sınıflandırılır.

Uygulanabilir olarak seçilen fikirler belli fikir grupları altında sınıflandırılır. Bu sınıflardan amaca en uygun hizmet eden grup belirlenir.

Belirlenen fikir grubu içerisindeki fikirler tekrar değerlendirmeye alınarak en doğru kararın tespiti sağlanır.

Balık Kılçığı Diyagramı

Balık Kılçığı Diyagramı

Karar verme sürecine dahil olan her türlü kategoriler alt alta sıralanır. Bunlar genellikle;

  • İnsan Faktörü
  • Kullanılan ya da kullanılacak yöntem
  • Makine
  • Malzeme
  • Süre ve Süreç
  • Çevrenin Etkisi
  • Çevreye Etkisi

başlıkları altında toplanır.

Gerektiğinde her bir kategori için alt kategoriler oluşturulur.

Bu sayede tüm etkenler göz önüne alınarak, büyük resim belirlenir ve karar verme sürecinde oldukça büyük bir fayda sağlar.

Fayda - Zarar Tekniği

Fayda - Zarar Tekniği

Bu teknik aslında hemen hemen hepimizin bildiği bir tekniktir. Bir kağıt ortadan bir çizgiyle dikine olacak şekilde iki ayrılır. İlk bölüme FAYDA başlığı ikinci bölüme ise ZARAR başlığı yazılır. Daha sonra madde madde alınacak karar seçenekleri sonucunda nasıl bir fayda sağlanacağı ve nasıl bir zarar görüleceği yazılır. Sonuçta karar seçenekleri arasından en çok faydanın sağlanırken en az zararın görüleceği karar seçilir.

Tüm bu teknikler kullanılırken unutulmaması gerekir ki alınacak karar her ne olursa olsun mutlaka 5N+1K sorularının cevabını içermelidir.

5N + 1K Soruları

  • Kim: Kim yapacak ya da kimler için yapılacak
  • Ne: Ne yapılacak ya da neye sebep olacak. (Neleri değiştirecek)
  • Neden: Neden yapılacak
  • Nasıl: Nasıl yapılacak
  • Nerede: Nerede uygulanacak
  • Ne Zaman: Süresi veya süreçler hakkında detaylı bilgi.

Bir örnekle açıklayalım. Yeni bir yatırım yapma yönünde karar verdik ve ev almayı düşünüyoruz. Bu sonuca yukarıdaki tekniklerden her hangi bir tanesi ile ulaştığımızı kabul edelim. Artık kararımız belli olduğuna göre, karara bağlı olarak kararlılığımızı perçinlemek için 5N+1K sorularının cevaplarını bulmamız gerekir.

ÖRNEK

  • Kim: Kim ev alacak? Kimden alınacak? (Sahibinden ya da emlakçıdan) Kimden destek istenecek? (Eğer yeterli nakit yoksa bankadan mı kredi çekilecek yoksa tanıdıktan borç mu istenecek?)
  • Ne: Ne alınacak? (1+1, 2+1, 3+1 ...) Özellikleri ne olacak? (Kat sayısı, ısınma, ulaşım...) Bütçe ne kadar? Bu bütçenin ne kadarı borç veya kredi olarak kullanılacak?
  • Neden: Neden ev alınacak? (Yatırım, İş yerine veya okula yakınlık, ...)
  • Nasıl: Nasıl alınacak? (Mevcut ev satılacak, temelden girilecek...) Nasıl ödenecek? (Bilanço dökümü)
  • Nerede: Nereden alınacak? (Evin alıncağı yer) Nereden alınacak? (Eğer emlak ofisi ise hangi emlak ofisi ile çalışılacak?)
  • Ne Zaman: Ne zaman alınacak? Ne zaman ödenecek? Ne zaman taşınılacak?

Sonuçta karar verilmiş, hemen hemen tüm olasılıklar ve sonuçlar değerlendirilmiştir. Geriye kalan artık kararlılık ile bu kararın gerçekleşmesi için çalışmak, çalışmak ve de çalışmaktır...

Okunma 3708 defa Son Düzenlenme Pazar, 24 Temmuz 2016 15:01